Ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym małżonków – kiedy można je uzyskać?

Art. 43 § 1 k.r.o. wprowadza zasadę, zgodnie z którą oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym, jednak zgodnie z dyspozycją art. 43 § 2 k.r.o. „z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku.” Jednocześnie na gruncie piśmiennictwa wyjaśnia się, że ,,zasada równości udziałów w majątku wspólnym może zostać z ważnych powodów zmodyfikowana na żądanie każdego z małżonków przez wskazanie, że udział jednego z małżonków jest większy niż udział drugiego. Wielokrotnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano jednak, że odejście od zasady równości udziałów możliwe jest jedynie wtedy, gdy małżonek, przeciwko któremu skierowane jest żądanie, w sposób rażący i uporczywy nie przyczynia się do powstania bądź powiększenia majątku wspólnego stosownie do swoich sił i  możliwości zarobkowych.” (K. Skiepko, red.: J. Ignaczewski, Komentarz do spraw o podział majątku wspólnego małżonków, str. 290).

Zgodnie z artykułem 43 § 2 k.r.o. ustalenie nierównych udziałów jest zatem możliwe, gdy spełnione są trzy przesłanki: małżonek zgłosi takie żądanie, w stanie faktycznym sprawy występują ważne powody tego żądania oraz małżonkowie w różnym stopniu przyczynili się do powstania majątku wspólnego.

Sąd Najwyższy zdefiniował ważne powody na gruncie komentowanego unormowania jako okoliczności, które oceniane z punktu widzenia zasad współżycia społecznego sprzeciwiają się przyznaniu jednemu z małżonków korzyści z tej części majątku wspólnego, do której powstania ten małżonek nie przyczynił się (podobnie post. SN z 22.9.1997 r., II CKN 306/97, Legalis). Również w przywołanym wyżej postanowieniu Sąd Najwyższy wskazał, że ocena ważnych powodów ma nie tylko aspekt majątkowy, ale również etyczny, co wyraża się w postulacie dokonywania ich oceny przy uwzględnieniu zasad współżycia społecznego (tak również Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13.12.2018 r., V CSK 565/17, Legalis).

Przy określaniu różnicy w przyczynianiu się do powstania majątku wspólnego istotnie znaczenie odgrywa również uwzględnienie okoliczności wskazanych w art. 43 § 3 KRO, tj. nakładu osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. W piśmiennictwie wskazuje się zatem, że stopieńprzyczyniania się małżonków powinien być oceniany na podstawie całokształtu ich starań o założoną przez zawarcie małżeństwa rodzinę. Ponieważ w tych kategoriach ocena może być jedynie przybliżona, do zastosowania art. 43 k.r.o. konieczne jest stwierdzenie wyraźnej i istotnej różnicy w przyczynianiu się małżonków do powstania majątku wspólnego (por. np. J.S. Piątowski, w: System PrRodz, s. 490; M. Nazar, w: Ignatowicz, Nazar, Prawo rodzinne, 2012, s. 202).

Jeżeli potrzebujesz pomocy, by uzyskać w toczącym się postępowaniu sądowym ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym zapraszam do kontaktu z tut. Kancelarią.